Spanç Nedir, Ne İşe Yarar? Gaz Kompres Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey
Hastanelerde, eczanelerde veya ilk yardım çantalarında sıkça gördüğünüz, ancak ismini tam olarak bilemediğiniz o kare şeklindeki beyaz bezleri merak ediyor musunuz? Tıbbi literatürde gaz kompres olarak bilinen, halk arasında ise spanç olarak adlandırılan bu malzeme, sağlık sektörünün gizli kahramanlarından biridir.
Peki, spanç ne demek, çeşitleri nelerdir, kesiklerde ve evdeki yaralanmalarda nasıl kullanılır? İşte en çok merak edilen soruların cevapları.
Spanç Nedir?
Spanç, genellikle %100 pamuk ipliğinden üretilen ve tıbbi terminolojide "Gaz Kompres" olarak bilinen, yüksek emicilik (hidrofil) özelliğine sahip, kenarları özel yöntemlerle içe katlanmış kare formunda içe katlanmış tıbbi bir tekstil ürünüdür. İsmi İngilizce "Sponge" (sünger) kelimesinden gelir; çünkü temel görevi tıpkı bir sünger gibi sıvıları emmek ve yarayı temizlemek ve dış etkenlere karşı koruyucu bir bariyer oluşturmaktır.
Spanç Ne İşe Yarar?
Spanç ne işe yarar sorusunun cevabı, kullanıldığı alana göre değişse de temel üç fonksiyonu vardır:
- Emicilik ve Temizlik: Yüksek emici yapısı sayesinde yara üzerindeki kanı, iltihabı ve diğer sıvıları hızla emer. Spanç ne kadar kan emer sorusu kalitesine bağlıdır; ancak kaliteli bir spanç kendi ağırlığının katbekat fazlası sıvıyı hapsedebilir.
- Tampon ve Baskı: Kanama durumlarında yaranın üzerine bastırılarak (kanama durdurucu spanç görevi görerek) kanamanın durdurulmasına yardımcı olur.
- Koruma: Yarayı dış ortamdan, tozdan, bakterilerden ve darbelerden koruyan steril bir bariyer oluşturur.
Spanç ve Gazlı Bez Arasındaki Fark Nedir?
Spanç ve gazlı bez aynı şey değildir: Gazlı bez, spanç üretiminde kullanılan temel malzemedir; spanç ise cerrahi kullanım için özel olarak katlanmış, belirli ölçülerde hazırlanmış ve genellikle steril hale getirilmiş gazlı bezdir.
| Özellik | Gazlı Bez | Spanç |
| Tanım | Dokuma veya non-woven (örgüsüz) yapıda, pamuklu veya sentetik malzemeden üretilmiş tıbbi tekstil | Gazlı bezin katlanmış, ölçülendirilmiş ve genellikle steril hale getirilmiş formu |
| Kullanım Alanı | Genel pansuman, temizlik, yara kapatma, sıvı emme | Cerrahi operasyonlar, steril pansuman, kanama kontrolü |
| Sterilite | Steril veya non-steril olabilir | Çoğunlukla steril olarak paketlenir |
| Form | Rulo veya kesilmiş parçalar halinde bulunur | Belirli ölçülerde (ör. 5x5 cm, 7.5x7.5 cm) katlanmış paketler halinde |
| Amaç | Çok yönlü kullanım, geniş alan kaplama | Daha kontrollü, cerrahi ve profesyonel kullanım |
Spanç Nerelerde Kullanılır?
Kullanım alanı sanıldığından çok daha geniştir:
- Hastaneler: Ameliyathanelerde cerrahi spanç olarak.
- Klinikler: Enjeksiyon sonrası ve küçük müdahalelerde.
- Evde Bakım: İlk yardım çantasında yanık, kesik ve sıyrık pansumanlarında.
- Kozmetik: Cilt bakımı ve cilt temizliğinde.
Spanç Gazlı Bez Çeşitleri ve Boyutları
Doğru tedavi için doğru boyutta ve türde ürün seçimi hayati önem taşır. Yaranın büyüklüğüne göre farklı ebatlarda spançlar bulunur. En yaygın olanları şunlardır:
- Spanç 5x5 cm: Küçük kesikler, göz çevresi, diş hekimliği, sivilce pansumanları, enjeksiyon sonrası baskı için idealdir.
- Spanç 7.5x7.5 cm: Orta boy yaralar, akıntılı bölgeler , bebek bakımı ve genel pansuman işlemleri için en sık tercih edilen boyuttur.ü
- Spanç 10x10 cm: Geniş yaralar, yanıklar ve ameliyat sonrası geniş bölgelerin kapatılması için kullanılır.
Cerrahi Spanç ve Radyopaklı Spanç Nedir?
Ameliyathanelerde kullanılan spançlar, standart olanlardan farklıdır. Radyopaklı spanç, dokusunda röntgen ışınlarında parlayan özel bir iplik (radyopak çizgi) barındırır. Bu, ameliyat sırasında vücut içinde spanç unutulması riskine karşı hayati bir güvenlik önlemidir.
Pamuklu ve Non-Woven (Dokusuz) Spanç Arasındaki Fark
- Pamuklu Spanç: Klasik dokuma kumaştır. Doğaldır ve yüksek emiciliğe sahiptir.
- Non-Woven Spanç: Dokusuz, sentetik yapıya sahiptir. Daha az tüy bırakır (lint-free) ve genellikle daha yumuşaktır. Hassas ciltler için idealdir.
Non-Steril ve Steril Spanç Arasındaki Fark
- Steril Spanç: Tekli veya ikili özel paketlerde gelir. Mikroplardan %100 arındırılmıştır. Açık yaralarda sadece steril ürün kullanılmalıdır.
- Non-Steril Spanç: Genellikle 100’lü paketlerde, temiz ancak sterilize edilmemiş olarak satıışa sunulur. Makyaj temizliği, alet silme veya kapalı yaraların üst pansumanı için uygundur.
Spanç Nasıl Katlanır? Adım Adım Spanç Katlama Teknikleri
Eğer elinizde rulo gazlı bez varsa ve spanç haline getirmeniz gerekiyorsa "Cerrahi Katlama" (Surgical Fold) tekniği uygulanır:
- Kumaşın kesik kenar kısımları, iplik bırakmaması için içe doğru katlanır.
- İstenilen boyuta (örn. 10x10) gelene kadar katmanlar üst üste getirilir.
- Amaç, yara ile temas eden yüzeyin pürüzsüz ve ipliksiz olmasıdır.
Spanç Nasıl Steril Edilir?
Hastanelerde kullanılan spançlar, genellikle Otoklav (yüksek basınçlı buhar) cihazlarında sterilize edilir. Endüstriyel üretimde ise paketlendikten sonra Etilen Oksit gazı veya Gama Işınları ile sterilizasyon sağlanır. Ev ortamında tam sterilizasyon sağlamak zordur, bu yüzden hazır steril paketler önerilir.
Yara Bakımında Spanç Kullanımı
Spanç Ne Kadar Kan Emer?
Kaliteli bir spanç, kendi ağırlığının 5 ila 8 katı kadar sıvıyı hapsedebilir. Kat sayısı (4, 8, 12 kat) arttıkça emicilik artar.
Pansuman Ne Zaman Değiştirilmelidir?
- Kan veya sıvı spancın dışına sızdığında,
- Spanç kirlendiğinde veya nemlendiğinde,
- Yarada koku veya renk değişimi olduğunda pansuman yenilenmelidir.
Yaraya Yapışan Spanç Nasıl Çıkarılır?
Kuruyan kan nedeniyle yapışan spancı asla zorla çekmeyin. Üzerine serum fizyolojik döküp yumuşamasını bekleyerek dokuya zarar vermeden çıkarabilirsiniz.
Hazır Katlanmış Spanç mı, Rulo Gazlı Bez mi?
Maliyet analizi yapıldığında; rulo bezden spanç hazırlamak personel zamanını alır ve sterilizasyon riski taşır. Hazır katlanmış steril spanç, işçilik maliyetini düşürmesi, atık oranını azaltması ve hasta güvenliğini garantilemesi açısından uzun vadede daha ekonomiktir.
